zaterdag 13 december 2014

Gastblog: Kan ‘lean’ zorgen voor een daling in het ziekteverzuim?’

Deze week een gastblog van Jorieke Casteleijn. Jorieke is Adviseur Gezondheidsmanagement bij Zilveren Kruis Achmea en was als programmamanager tussen 2011 en 2013 een belangrijke spil in het netwerk Lean in de zorg. We hadden onlangs weer contact en een leuke discussie over het snijvlak tussen lean en haar huidige werkzaamheden over gezondheidsmanagement in organisaties. Jorieke heeft dit uitgeschreven in onderstaande blog.

‘Kan ‘lean’ zorgen voor een daling in het ziekteverzuim?’ 
Door Jorieke Casteleijn
Een vraag die mij als Adviseur gezondheidsmanagement bezighoudt. Begin dit jaar verliet ik het Lidz netwerk waar ik als programma manager bezig was met kennisdeling over lean in de zorg. Ik ben nu adviseur gezondheidsmanagement bij Zilveren Kruis Achmea en help werkgevers (met een Zilveren Kruis collectief) bij thema’s en beleid rondom gezondheidsmanagement (het gezond houden van personeel). Nederland moet steeds langer doorwerken en Zilveren Kruis wil een rol pakken als het gaat om preventie en duurzame inzetbaarheid. 

Voor werkgevers is verzuim een belangrijke indicator als het gaat om de gezondheid van werknemers. Maar voor zowel verzuim als gezondheid geldt dat de factor ‘gedrag’ van grote invloed is. Bij Lidz leerde ik over lean als filosofie om werk iedere dag een beetje beter te maken. Voor een organisatie een methode om een bepaalde houding en gedrag te bewerkstelligen.  Als we werken aan duurzame inzetbaarheid doen we dat op een zelfde manier. Mensen maken iedere dag keuzes en gedragingen die ze vitaler maakt en duurzaam inzetbaar. Niet voor niets vliegt de term ‘eigen regie’  me  om de oren in het werkveld ‘gezondheidsmanagent’. ‘Eigen regie op gezondheid en gedrag’ maakt mensen gezonder en duurzaam inzetbaar. Het component ‘eigen regie’ is wat lean zo krachtig maakt. Als ik denk aan eigen regie zie ik de verpleegkundigen van het LUMC voor me die me vertellen over HUN processen die zij samen verbeterd hebben. Is dat geen eigen regie? En zouden verpleegkundigen ook minder verzuimen dan verpleegkundigen die werken in opgelegde processen? 

We zijn allemaal wel eens ziek en moeten ons soms ziek melden. Maar in veel gevallen heeft verzuim een arbeidsgerlateerde oorzaak/ component van invloed. Wie het niet naar zijn of haar zin heeft op het werk, weinig controle en veel  werkstress  en ergernissen ervaart zal eerder verzuimen. Regelmogelijkheden en sparren met collega’s zijn belangrijk om verzuim te voorkomen.  We zouden aan kunnen nemen dat er een link zit tussen lean en een reductie in verzuim. Voornamelijk reden is dat lean mensen in hun kracht zet en werknemers met lean iets te zeggen krijgen over HUN proces. Door de piramide om te keren, medewerkers vragen te stellen en problemen te laten oplossen zetten geven we ze meer regie op werk. Lean traint medewerkers om problemen op te lossen en hun werk continue te verbeteren. Het is aannemelijk dat meer regie op werk de kans op arbeidsgerelateerd verzuim vermindert. 

Een stap verder zou de vaardigheid om problemen te analyseren en bij de bronoorzaak op te lossen ook buiten het werk ingezet kunnen worden. Mensen  die meer regie en controle ervaren minder stress en zullen sneller regie nemen over eigen gezondheid. De veranderbereidheid die ze in hun werk ervaren maakt ze weerbaarder en maakt de drempel naar gezonder leven kleiner. Tenminste op de langere termijn…..

Maar wat doet lean gezondheid en verzuim op de korte termijn? Het fascinerende van gedragsverandering is dat verandering voor het menselijk brein en lichaam meestal niet direct een gezond effect hebben. Verandering levert vaak stress en weerstand op. Het zou dus ook logisch zijn dat (vooral startende) lean trajecten weerstand stress en dus verzuim  opleveren. Vooral bij de introductie van lean moeten mensen nog wennen aan het  ‘anders kijken’ en de veranderbereidheid die van ze gevraagd wordt.  Je zou dus kunnen denken dat lean op de korte termijn ook verzuim in de hand kan werken. 

Lean zou dus mogelijk een positief of een negatief effect kunnen hebben op verzuim. Naar de effecten van lean op gezond gedrag en het welbevinden kunnen we dus enkel gissen. De effecten van lean op verzuim zouden duidelijk merk en meetbaar moeten zijn. In enkele gevallen is dit zo en hangt er zelfs een duidelijke business case achter.  Voorloper Toyota merkte al dat hun verzuim laag is en betrokkenheid hoog. Training op het gebied van gezondheid en veiligheid zorgt voor minder ongelukken op het werk en daardoor voorkom je arbeidsgerelateerd verzuim. Zo stelde Toyota Australie: ‘’Toyota will continue to look for ways to reduce absenteeism because of its significant impact in the manufacturing environment. Our just in time approach to manufacturing means we build cars to meet customer demand, and therefore rely on all parts of the manufacturing process to operate smoothly. Employees rely heavily on one another and if multiple people are away there can be a significant impact on productivity. ‘’  

(http://www.toyota.com.au/toyota/sustainability/cms/download/Workforce_Engagement_35-40.pdf).  
Medewerkers van Toyota zijn dus niet alleen productiever maar ook minder vaak ziek.  Ook in de Nederlandse zorg heeft lean z’n effect op verzuimcijfers.  ‘Het St. Elisabeth Ziekenhuis heeft het laagste ziekteverzuim van Nederland!’ schreef het Elisabeth ziekenhuis in een artikel in Arts & Auto. (http://artsinspe.artsennet.nl/tijdschriftartikel/Lean-betere-zorg-en-leuker-werk.htm). ‘Een belangrijke verbetering is ook de verandering van mentaliteit en leiderschap bij collega’s’, aldus Henk Veraart van het St. Elisabeth ziekenhuis.

 In  het nieuwe praktijboek ‘Verder met lean in de zorg onderbouwt de apotheek van het VUmc als volgt de relatie tussen lean en verzuim. ‘ Veel kleine verbeteringen, zoals het schrappen van onnodige registraties, afspraken over het aanvullen van materialen en het maken van stoffen om te analyseren (standaarden) en reagentia, hebben ervoor gezorgd dat we in minder tijd meer werk kunnen doen. Resultaat: een forse daling van het kortdurend ziekteverzuim van 5,4% naar 0,6% in 2013. De apotheek van het VUmc is ervan overtuigd dat het door lean verbeterde werkklimaat voor de forse daling in verzuim gezorgd heeft.” 

Dit zijn signalen dat er een positieve relatie kan zijn tussen lean en verzuim. Dit is goed nieuws voor werknemers die regie hebben over werk en voor werkgevers voor wie iedere verzuimdag geld kost. Verzuim in de zorg is kostbaar voor werkgevers, verzekeraar en de burger omdat verzuim de zorg uiteindelijk duurder maakt. Maar als verzekeraar is veel interessanter om te weten of lean directe invloed heeft op gezondheid. Naast dat het voor werknemers fijn is om fit en vitaal te blijven houden we met het voorkomen van ziekten de zorg betaalbaar te houden en daar profiteert uiteindelijk iedereen van.  Laten we hopen op nog veel meer bewijsmateriaal van de relatie tussen lean en gezondheid/ verzuim. Wat neem jij als zorgprofessional waar? 

zondag 7 december 2014

Vragenlijst voor onderzoek naar Lean in de zorg

Zojuist heb ik een wetenschappelijke enquete ingevuld naar de toepassing van Lean in de zorg. Leuk om te doen, zet je altijd even aan het denken. Neem een gewetensvraag als (uit mijn hoofd): Werkt uw ziekenhuis met een ziekenhuisbrede strategie om Lean integraal werkend te krijgen? Ik heb 'ja' geantwoord, maar het is wel een interpretatie kwestie. We hebben namelijk zeker een ziekenhuisbrede strategie ten aanzien van Lean. Maar of die integraal is? Als je de lat zo hoog legt als: om tot iets als een ziekenuisvariant van het Toyota Production Systeem te komen? Zover zijn we nog niet.

zondag 30 november 2014

Compleet programma mini-symposium boeklancering 'Verder met lean in de zorg'

Het mini-symposium op 17 december voor de lancering van het nieuwe praktijkboek 'Verder met lean in de zorg' is al vol! Inmiddels is ook het programma compleet, zie hieronder. Het belooft een mooie middag te worden.

Mini-symposium Verder met lean in de zorg
Lancering 3e Lidz praktijkboek, 17 december 2014

13:00u           Ontvangst
13:30u           Inleiding op het programma door uw dagvoorzitter
                        Marja Ho-Dac, internist-nefroloog, Zaans Medisch Centrum
13:40u           Een kankerverhaal vanuit het perspectief van een patiënt
                        Ab Hermans
13:50u           Waarde en waarden
Gesprek tussen Jeff Kaas, ondernemer uit Seattle, met twee medewerkers en Jacob Caron, Orthopaedisch chirurg en Marcel Boonen, Hoofd Orthopedie, met een verpleegkundige uit het St. Elisabeth-Tweesteden Ziekenhuis.
14:10u           Proces rond cytostatica loopt beter dankzij lean
                        Marleen Kempers, ziekenhuisapotheker AMC
14:20u           Lean in een huisartsenpraktijk
                        Ulrich Schultz, huisart in huisartsenpraktijk Schultz en van de Kerkhof
14:30u           Elke lean reis is anders
Marc Rouppe van der Voort, manager Lean en Zorglogistiek, St. Antonius Ziekenhuis
14:40u           Hoe verder?
                        Jos Benders, gasthoogleraar, Katholieke Universiteit Leuven
14:50u           Reflectie en open discussie met de zaal
                        Marja Ho-Dac, internist-nefroloog, Zaans Medisch Centrum
15:00u           Pauze
15:30u           RONDE 1 Parallelsessies & Meet-the-author gesprekken
16:15u           RONDE 2 Parallelsessies & Meet-the-author gesprekken
17:00u           Borrel


Parallelsessies & meet-the-author gesprekken
15:30u               RONDE 1
                               Parallelsessies
1.1)           Kaizen werksessie met medewerkers van Jeff Kaas
Medewerkers van Jeff Kaas met veel ervaring met Kaizen lichten de Kaizen aanpak van hun bedrijf toe waar elke medewerker gemiddeld tien Kaizens per jaar realiseert. Deelnemers worden gevraagd daadwerkelijk Kaizens / verbeteracties in te brengen om hun aanpak te illustreren.
Medewerkers van Jeff Kaas, Seattle
1.2)           St. Jansdal pakt MRI benutting aan
In 2013 zat St Jansdal met haar productiviteit en bedrijfstijd voor de MRI op het maximum. Zonder te investeren in een nieuwe MRI moest er wat gebeuren om de wachttijd niet nog verder te laten stijgen. In deze sessie wordt toegelicht welke stappen er zijn ondernomen en wat dit heeft opgeleverd. Tijdens het verbetertraject waren er verbazingwekkende ontdekkingen.
Jeannette Meedendorp, hoofd Radiologie en Claudia Boelens, assistent controller en projectleider “Beter 2.0”,, St. Jansdal
1.4)      Lean leiderschap: de balans tussen sturing en zelforganisatie
Kjeld Aij, Hoofd anesthesiologie & operatieve zorg, VUmc en promovendus Lean en leiderschap, VU. Auteur van het boek ‘L2 zorg: lean leiderschap’
Meet-the-author gesprekken (kleine groepjes)
                               1.5)       ‘Meer dan resultaten alleen’: doelen, drijfveren en een systeem
In gesprek met Thed Naber, directeur bedrijfsvoering, Instituut Verbeeten
1.6)       Lean in de care en specifiek de ervaringen van Icare
Lean komt moeilijker van de grond in de care. Waarom is dat? Icare is een van care instellingen die het wel organisatiebreed heeft omarmd. Wat zijn daar de ervaringen? In gesprek met Corina van Gelderen, programmamanager Lean, Icare
1.7)      Lean bouwen en de relatie met de verbetercultuur
In gesprek met Hannelore Schouten, programmamager Lean, en Fréderique Simons, projectadviseur, Zaans Medisch Centrum


16:15u               RONDE 2
                               Parallelsessies
2.1)       De mens centraal: hoe zorg je dat mensen kunnen groeien door continu verbeteren?
Tijdens de sessie gaat Marcel met de deelnemers op zoek naar antwoorden op deze vraag door gebruik te maken van elkaars ervaringen en door verschillende perspectieven te verkennen.
Marcel Boonen, Hoofd Orthopedie,  St. Elisabeth-Tweesteden Ziekenhuis
2.2)           Hoe kleine procesverbeteringen grote kwaliteits- en efficiencywinst kunnen opleveren; Lean in de apotheek van het VUmc
Hoe kun je betrokkenheid van medewerkers creëren bij procesverbetering? Hoe belangrijk is een waardestroom-analyse daarvoor?
Marlou van Beneden, adviseur               / lean coach en Renée Kool, Lean coach, , VUmc
2.3)      Procesverbetering over langere tijd, Medische Microbiologie
Oskar Roemeling, promovendus, RuG, Wouter van den Bijllaardt, arts-microbioloog i.o. en Ronald Aalbersberg, adviseur lean,  LMMI St. Elisabeth-Tweesteden Ziekenhuis
2.3)           Lean bouwen en de toepassing van Lean in het Zaans MC
Hoe je met een lean ontwerp van je omgeving en methoden als ‘3P’ en ‘7 flows’ een katalysator creëert voor je lean cultuurverandering.
Hannelore Schouten, manager innovatie en kwaliteit en Fréderique Simons, projectadviseur,  Zaans Medisch Centrum
Meet-the-author gesprekken (kleine groepjes)
                               2.5)       Veranderkunde (elke lean reis is anders)
Lean is inhoudelijk krachtig, maar veranderkundig zwak uitgewerkt. Hoe krijg je een duurzame ontwikkeling voor elkaar? Welke strategieën gebruiken we en wat leren we van wat daar wel of niet mee lukt?
In gesprek met Marc Rouppe van der Voort, manager Lean en Zorglogistiek. St. Antonius Ziekenhuis
2.6)       Tussen verbeteren en continu verbeteren
Hoe heeft lean zich in de Nederlandse zorg ontwikkeld? En waar zouden we heen moeten?
In gesprek met Jos Benders, gasthoogleraar, Katholieke Universiteit Leuven en Marlieke van Grinsven, promovendus VU
2.7)           Lean: van hype naar organisatiecultuur
In gesprek met Niki Papadopoulos, programmaleider Lean, AMC
17:00u               Borrel


maandag 24 november 2014

Lean Koffie met Mark Graban

Begin november was Mark Graban in Nederland voor een congres en hij was ook een dag in het Elisabeth en een dag in het Antonius. Klik hier voor zijn befaamde blog en de boeken die hij gepubliceerd heeft. Op de foto hieronder zie je een uitwisseling met een verpleegkundig teamleider op onze afdeling MDL/GE. Op de vraag waarom ze Lean en Kaizen belangrijk vindt riep ze spontaan: 'omdat continu verbeteren in onze genen zit!'. Mooi antwoord.

Op 3 december hebben we een leuke, leerzame uitwisseling met Lidz leden georganiseerd. De vorm die Mark koos was leuk en mooi congruent met de Lean principes, hij noemde het 'Lean Coffee'. Het werkt als volgt:

maandag 17 november 2014

Artikel over lean op een verpleegafdeling

Onlangs verscheen in het verpleegkundig tijdschrift BijZijn-XL een leuk artikel van Marc Kappers over lean op een verpleegafdeling van het Medisch Centrum Alkmaar. Klik hier voor de link naar het blad en hier voor de pdf versie van het artikel. Het artikel heet 'In één jaar lean', wat een prikkelende titel is. Je kan stellen dat je nooit 'lean' kan zijn aangezien lean juist voor 'continu verbeteren staat', maar de titel verwijst er denk ik naar dat je met goede begeleiding in één jaar een basis kunt hebben staan om continu verder te verbeteren.

De beste tip in het artikel komt wat mij betreft van Marc Kappers.

woensdag 12 november 2014

Update programma 17 december mini-symposium

Het belooft een mooie middag te worden op 17 december als we het nieuwe Lidz praktijkboek Lean in de zorg lanceren (klik hier voor meer informatie daarover). Wacht niet te lang met aanmelden, want er zijn nog maar 40 plaatsen vrij. Over het programma kan ik alvast de volgende tipjes van de sluier oplichten:
  • Dagvoorzitter is Marja Ho-dac, internist-nefroloog, voorzitter medisch stafbestuur van het Zaans Medisch Centrum en mede auteur van het hoofdstuk over Lean bouwen in het nieuwe boek.
  • Ab Hermans vertelt over zijn ervaringen als patiënt om scherp te stellen waar we het allemaal voor doen.
  • Op het podium gaan enkele auteurs met elkaar in gesprek over waarde voor patiënten en waarden in de organisatie. De auteurs zijn:
    • Jeff Kaas uit Seattle. Hij is toevallig in Nederland die week. Jeff is een belangrijke inspiratiebron voor meerdere ziekenhuizen voor Lean en specifiek voor Kaizen door zijn bezoeken in de afgelopen drie jaar. Klik hier voor meer informatie over Jeff. De titel van het interview in het boek met Jeff is 'Work should feel like hobby'.
    • Jacob Caron, orthopedisch chirurg en Marcel Boonen, Hoofd Orthopedie, beide van het St.Elisabeth ziekenhuis hebben een hoofdstuk geschreven dat heet 'Blijvend groeien'. Hierin zetten ze mensen centraal door 'lean' en 'lief' samen te brengen voor zowel de patiënt als de zorgverlener.
  • Ulrich Schultz, huisarts in huisartsenpraktijk Schultz en van de Kerkhof vertelt over de toepassing van Lean in een huisartsenpraktijk
  • Marleen Kempers, ziekenhuisapotheker AMC, vertelt hoe het proces rond cytostatica beter loopt dankzij lean en hoe ze met continu verbeteren verder gaan.
  • Jos Benders, gasthoogleraar Katholieke Universiteit Leuven en ikzelf, Marc Rouppe van der Voort, manager Lean en Zorglogistiek in het St Antonius Ziekenhuis zullen als redactie de gelegenheid niet laten liggen om ons perspectief te vertellen op de zoektocht naar de kern van de zaak.
  • Daarnaast zijn er parallelsessies en 'meet-the-author' gesprekken:
    • Corina van Gelderen, programmamanager Icare, over de toepassing van Lean in de care
    • Medewerkers van Jeff Kaas over Kaizen in een praktische sessie
    • Thed Naber, Directeur bedrijfsvoering van het Instituut Verbeeten over zeven jaar ervaring en resultaten
    • Kjeld Aij, hoofd anesthesiologische & operatieve zorg, VUmc en promovendus Lean leiderschap, VU verzorgt een sessie over Lean leiderschap
    • Hannelore Schouten over Lean bouwen in Zaans Medisch Centrum
    • Niki Papadopoulos, programmaleider lean, AMC over de toepassing van lean in de apotheek en de relatie met continu verbeteren in het AMC
    • Marcel Boonen over Lean en Lief
    • Jeannette Meedendorp, hoofd Radiologie St Jansdal over hun aanpak en resultaten om de benutting van de MRI te verbeteren
    • Oskar Roemeling, promovendus RuG en Ronald Aalbersberg, lean-expert St. Elisabeth Ziekenhuis over de lange termijn resultaten van doorstroomtijd verbetering op het Laboratorium voor Medische Microbiologie en Immunologie.
Klik hier om je aan te melden als je organisatie niet lid van Lidz is.

Klik hier om je aan te melden als je organisatie wel lid van Lidz is.


vrijdag 31 oktober 2014

Mini-symposium lancering praktijkboek 'Verder met Lean in de zorg'

Op 17 december lanceert het Lidz het laatste praktijkboek van de trilogie: 'Verder met Lean in de zorg'. Het programma wordt een combinatie van plenaire presentaties door auteurs, parallelsessies en 'meet-the-author' gesprekken in kleine groepjes. Zie hieronder voor de inhoudsopgave. Gaat leuk worden!

maandag 27 oktober 2014

Presentatie: Duurzame procesverbetering met Lean (Six Sigma)

Op 23 oktober verzorgde Frits van Merode een plenaire presentatie op het Symposium Leer & Verbeter van het Martini Ziekenhuis. Frits is hoogleraar Logistiek en operations management aan de Universiteit Maastricht (en was mijn promotor) en hij is lid van de Raad van Bestuur van het UMCM+ waar ze inmiddels ook alweer een hele tijd werken met Lean Six Sigma. De titel van zijn lezing was  'Duurzame procesverbetering met Lean (Six Sigma). Klik hier voor de pdf van zijn sheets.


In zijn presentatie pleit hij voor 'pull', waar ik groot voorstander van ben om in ziekenhuizen verder te ontwikkelen. Sterker nog, ik zou er een proefschrift over kunnen schrijven. Nu wil ik echter zijn laatste sheets eruit lichten:

donderdag 23 oktober 2014

Inhoudsopgave praktijkboek 'Verder met Lean in de zorg'

Ons derde en laatste Lidz praktijkboek 'Verder met Lean in de zorg' is bijna helemaal klaar. Medio december gaan we het lanceren. In een eerdere blog schreef ik o.a. wie een bijdrage hebben geleverd, inmiddels is de inhoudsopgave definitief:

zondag 12 oktober 2014

Terugblik 5e Jaarcongres Lidz

3 oktober vond het 5e jaarcongres van Lidz plaats met als thema 'Back to basics'. Vorige week schreef ik al een blogbericht over wat me over het thema het meest bij was gebleven: focus op flow voor verspilling. Klik hier voor die blog.

Tijdens het congres heeft een cartoonist tekeningen gemaakt, de volgende tekening geeft de sfeer goed weer:

Ook hebben tijdens het congres twee studenten Geneeskunde foto's gemaakt en samengebracht in een mooie compilatie, zie hieronder.

Impressie Lean jaarcongres van het Lidz 3oktober 2014 Back to Basic in het Radboudumc from de Kunst van het Klein Maken on Vimeo.

Enkele andere gedachten die me bij zijn gebleven na het congres: