Gastblog van Mark Graban: Loving Care

Op ons symposium Lean in de zorg in 2009 in het Elisabeth was Mark Graban gastspreker vanuit de VS. Mark heeft een bijzonder veelgelezen blog over lean en blogt vaak over de zorg. Hij heeft zelfs al twee goede en veel verkochte boeken over lean in de zorg geschreven: Lean Hospitals en Healthcare Kaizen. We hebben sindsdien veelvuldig contact met hem gehouden. Hij is ook de aanleiding voor mij geweest om zelf te gaan bloggen. Vanuit Lidz is hij ook onze contactpersoon voor het Amerikaanse netwerk voor lean in de zorg.

Onlangs plaatste hij een blog over zijn ervaringen naar aanleiding van onze uitwisselingen over de samenhang tussen het thema lief, of 'loving care' en lean. Naar aanleiding daarvan heeft hij onderstaande gastblog geschreven voor op mijn blog:

Loving Care and Respectful Workplaces

By Mark Graban

It is Valentine’s Day as I write this post. I am looking forward to cooking dinner with my wife and enjoying a quiet night together at home, rather than fighting crowded restaurants. I respect my wife deeply and I love her dearly. Love inspires us be of service to others, to be at our best, and to live life to the fullest.

But, people don’t dare utter the word “love” at work (even in a platonic sense) and we too rarely talk about “respect.” Yet, I believe these are core components of any truly Lean culture.

I consider myself very fortunate to have met Marc, owner of this blog, and his colleagues. They invited me to visit Tilburg and St. Elisabeth Hospital in 2009 and I have seen Marc and some of his colleagues yearly when they visit the U.S. as part of the large Dutch contingent that attends the Lean Healthcare Transformation Summit each June. They share their experiences and participate in the vibrant community of Lean learning.

As Valentine’s Day approached, other than thinking about my dear wife, I found myself thinking (in a different way) of Dr. Jacob Caron, of St. Elisabeth, and how I first saw him talk about “Loving Care.” I had never heard this phrase. Jacob joked, “I don’t think it translates well from Dutch.” It translates beautifully, actually.

105 verbeteracties door zorgeenheid Heelkunde

Zorgeenheid Heelkunde van het St. Elisabeth Ziekenhuis maakte onlangs een slideshow met alle 105 verbeteringen die ze bereikt hebben in het kader van hun eigen thema KIK: 'De Klant is Koning', waarin je zowel onze ziekenhuisbrede thema's lean als lief kan herkennen. Hieronder kun je klikken op de slideshow en de eerste 20 verbeteracties zien. Als je ze alle 105 wil zien kun je hier klikken. 

Dat is de moeite waard, want een redelijk aantal van de verbeteringen zullen veel andere zorgeenheden ook gerealiseerd hebben, maar ik denk niet dat veel zorgeenheden zo'n grote hoeveelheid verbeteringen weet te bereiken. Dit voelt als een krachtige, indrukwekkende golf van verbeteringen wat veel zegt over de breed gedeelde passie die leeft op deze zorgeenheid om de zorg voor patienten te verbeteren.

Feedback van een patiënt

Feedback waaruit blijkt dat iets niet voldoet is het vertrekpunt van verbetering. Maar feedback van goede ervaringen is even belangrijk om zichtbaar te maken dat de vorderingen vruchten afwerpen en dat je trots kan zijn op wat je bereikt. Onze zorgeenheid Oogheelkunde werkt al een aantal jaren hard aan het verbeteren van haar processen en de laatste jaren intensiveerden ze verder met behulp van de lean principes en methodes. Dat passen ze zowel binnen het ziekenhuis toe als in samenwerking in de keten met huisartsen en opticiens. 

Dat dit vruchten afwerpt blijkt mooi uit onderstaande brief die de partner van een patiënt onlangs verstuurde naar hun huisarts. Suggestie: let op wat eruit blijkt over 'waarde beleving', 'wachten', 'verspilling' in algemene zin, de 'flow in de waardestroom en in de keten' en de samenhang tussen 'lean en lief'. De namen zijn overigens gefingeerd.

Beste Frans,

Graag wil ik je mede namens Astrid laten weten dat wij weer eens extreem aangenaam verrast zijn door onze laatste gang van vanochtend in het medisch circuit. Want via media en politiek vernemen wij toch bijna dagelijks dat er in de gezondheidszorg op onderdelen nog buitengewoon veel bezuinigd kan worden door efficiencymaatregelen. Dat moge zo zijn, maar dan toch niet het circuit dat Astrid vanochtend mocht lopen.

Om 08.30 uur bij jou op- spreekuur, tegen 09.00 uur kwamen we binnen en om ± 09.30 uur verlieten wij het ziekenhuis weer en wel met de voorgeschreven medicatie in de hand. Ik wil niet beweren dat dit met de snelheid van het licht gaat maar het komt daar toch wel aardig in de buurt.

In dat ene uur tijd bezocht Astrid jou als huisarts (voor consult en naar bleek een verwijzing), het secretariaat oogheelkunde (voor het administratieve werk), een assistente (voor de standaardmetingen), de oogarts zelve en tot slot de ziekenhuisapotheek. En voor we het gebouw verlieten, ben jij vermoedelijk al weer door de oogarts gebeld over zijn bevindingen.

Het was een bijzonder gestroomlijnd bezoek waarbij alles naadloos in elkaar overliep. Het enkele rustmoment dat we even mochten wachten werden we aangenaam bezig gehouden met allerlei tv-beelden aan de wand van de wachtkamer waarop je kon zien wat je allemaal zou zien als je niet zo goed meer ziet. Voeg hier aan toe de buitengewoon prettig bejegening en je hebt een schoolvoorbeeld van hoe het kán en hoe het moet. Wat iemand op Rijksniveau hier nog op zou willen bezuinigen als medicijn voor verbetering...........???????????? Ik zou tegen die lieden willen zeggen: ga dáár maar eens een uurtje zitten en geef je ogen goed de kost! En mocht dat niet lukken, dan ben je daar aan het goede adres om er iets aan te (laten) doen.

 Een bijzonder vriendelijk woord (ook van dank), mede namens Astrid,

 Frank

Scriptie: Menslievende zorg en lean

Onlangs studeerde Caroline Zielhorst af met de scriptie 'Meer dan de som der delen? Een samendenken van menslievende zorg en lean denken, met als casus de maatschappelijke opvang'. Ze studeerde 'Zorg, ethiek en beleid' aan de Universiteit van Tilburg met als afstudeerbegeleider Gert Olthuis, die ook een rol speelt in ons ziekenhuis op ons thema 'Lief' of 'menslievende zorg'. Klik hier voor de hele scriptie.

Het is een boeiende scriptie die een aantal mooie vragen en gedachten behandelt, en sterk hoe er telkens praktijkvoorbeelden uit de maatschappelijke opvang de praktijk invoelbaar maken. Het stuk die mij het meest aan het denken zet is:

"Ik benoem de erkenning van professionals in deze combinatie van menslievende
zorg en Lean denken als een overeenkomst. Er zit echter een addertje onder het gras. Wat Lean laat liggen, is de erkenning van medewerkers om wat ze ‘gewoon’ doen.

Lief en lean koken in het ziekenhuis

'Culinaire talenten zijn er volop in het St. Elisabeth Ziekenhuis in Tilburg. Het koksteam Kees van Haaren en Hans van Overdijk werd begin mei winnaar van Het Beste Menus van de Zorg. Eerder dit jaar gingen de leerlingen van De Rooi Pannen, die in de keuken van het ziekenhuis worden opgeleid, er tijdens de BBB ook al met een prijs vandoor. En het ziekenhuis verdubbelde het aantal sterren bij Gastvrijheidszorg met Sterren 2012: van twee naar vier, mede vanwege de goede keuken.'

Zo begint het artikel 'Lief eten in een lief ziekenhuis' dat onlangs uitkwam in de Kokskoerier, het 'Huisorgaan van Koksgilde Nederland', nummer 39 - juli 2012. Klik hier voor het hele artikel. Ervan afgezien dat ik trots ben op onze culinaire prestaties, is er en passant een mooie link met lean denken in het artikel weergegeven, door de logistieke inrichting van het proces. Verderop in het artikel leggen de koks namelijk uit hoe ze het alles kunnen realiseren:

'Tegen de stroom in kookt het St. Elisabeth nog steeds zoveel mogelijk zelf. [...] "We hebben een dagbestelling. De kok die late dienst heeft, geeft de mutaties door aan onze leverancier die daar heel flexibel mee om kan gaan. We hebben bovendien met het personeelsrestaurant voldoende bijstuurmogelijkheden. Er gaan dagelijks zo'n vierhonderd patientenmaaltijden over de band. [...] Om het binnen de kosten te houden, koken onze koks, acht in totaal, dezelfde maaltijd ook voor het personeelsrestaurant.[...] Zo kunnen we een beetje schuiven. Blijven er 's middags maaltijden over, dan gaan die naar de avond. Daardoor hoeven we maar weinig weg te gooien, de lijnen zijn kort. Heeft het personeelsrestaurant sperzieboontjes nodig, dan koken we die even."

Ze richten het proces dus zodanig in dat er zoveel mogelijk een gelijkmatige hoeveelheid werk ontstaat, met flexibiliteit om direct te kunnen reageren op kleine wijzigingen. Ook is een stap verder nagedacht over de waarde die ze bieden aan het personeel:

'In het personeelsrestaurant is bewust gekozen voor frontcooking. Medewerkers moeten even weggehaald worden uit hun werk en lekker eten'. "Ze kunnen hun keuze maken bij de saladebar of langs de counter lopen, maar ook naar de frontofficekok wandelen. Die vraagt de dokters en verpleegsters welke saus ze het liefste bij hun vlees willen en of ze er champignons bij wensen. Die aandacht kost niets extra's, maar is ook een vorm van lief eten."

En dat vervolgens gekoppeld aan de maatschappelijke verbinding:

'Stapsgewijs wil het ziekenhuis overgaan op meer streekproducten. [...] Eten uit de streek heeft een duidelijke meerwaarde, het is zo herkenbaar."

Heerlijk.

Video: Lean healthcare is "Loving care"

In een lezing van Mark Graban (populaire Amerikaanse blogger over lean, klik hier voor zijn blog en hier voor een eerdere blogpost van hem hierover) vertelt hij over 'Lean healthcare is "loving care" en verwijst naar Jacob Caron, Orthopedisch chirurg uit het Elisabeth. Dit naar aanleiding van een lezing die Jacob Caron eerder hield over de visie hoe we in het Elisabeth 'lief en lean' combineren. Klik hier voor een interview met Jacob Caron hierover.

Zolang lean is iets zich zelf staand is loopt het een groot risico dat het middel een doel wordt. Lean integreren in de ontwikkelingen in je zorginstelling lijkt me voorwaardelijk om een duurzame ontwikkeling mogelijk te maken. Bij ons is 'lief' een wezenlijke, maar ook 'veiligheid', de algehele paraplu van kwaliteit en uiteindelijk integratie en dienend aan alles wat we doen, tot we het concept lean 'lenig' hebben gemaakt.

Welke combinaties zie je met lean ontstaan?

Artikel: Verschil maken met lief en lean

In de laatste uitgave van ZM Magazine staat een interview met Bart Berden en Jacob Caron met als titel: 'Verschil maken met lief en lean'.

Bart Berden is bestuurder van het St. Elisabeth Ziekenhuis en heeft mij zes jaar geleden aangenomen met de opdracht om 'processen verbeteren een normaal onderdeel van ieders dagelijks werk te maken' (dat was dus nog voordat lean ter sprake kwam in ons ziekenhuis).

Jacob Caron is orthopaedisch chirurg in het Elisabeth. Hij was eerst vice-voorzitter en vervolgens voorzitter van de medische staf in de eerste vier jaren dat we begonnen te experimenteren met de lean principes. En sindsdien heeft hij een prominente rol gehad om het lean gedachtegoed te vertalen en ontwikkelen naar ons ziekenhuis.

Klik hier voor het artikel. Het artikel begint meteen met een quote over het lange termijn perspectief waarop ze naar lief en lean kijken:

“Lief en Lean willen zijn, betekent een nooit eindigend proces. Al doende blijven wij leren.”

en verderop:

“Lief en Lean zijn is pas waardevol als we dat consistent doen,” zegt Berden.
Het is een lange termijnfilosofie van continu verbeteren. Caron: “Het moet de grondhouding zijn van ieders dagelijks werk, elke dag opnieuw.”

Waarde

"Daar zat ze rechtop in de kussens. Mij was gevraagd of ik vandaag nog tijd voor haar kon vrijmaken. Heel anders dan ik verwachtte, keek ze me stralend aan. Ik stelde me voor en gaf een hand. Ze hield hem vast, wees op de stoel naast haar en zei: 'Dat was me wat vannacht. Verschrikkelijk.'

Ze kneep zachtjes, in mijn hand. 'Alles zat onder, dat wilt u niet weten, vreselijk!' Het was even stil... toen ging ze door: 'Ik voelde me zo opgelaten, wilde niet bellen maar ik moest wel. Het duurde even voordat er iemand kwam. Ik had wel door de grond willen zakken, maar het was een heel aardige verpleegkundige. 'Geeft niks'zei ze, 'Geeft niks, dat kan gebeuren.' Ze zag, denk ik, hoe moeilijk ik het vond. Samen met een collega heeft ze alles verschoond!'

Weer kneep ze zachtjes in mijn hand die ze maar niet loslaat en vervolgde: 'Ik schaam me zo.' Ze staarde even voor zich uit. De schaamte was op haar gezicht te zien.

Uitkomst enquête lief en lean

Vorig jaar is in ons ziekenhuis een enquête uitgezet over lean (en lief overigens, maar hier behandel ik de uitkomsten van lean). Hoeveel mensen zijn te spreken over lean? Merken ze al voordelen? Staan ze er achter? Om deze vragen te beantwoorden hebben studenten van de Universiteit Tilburg vorig jaar een ziekenhuisbrede enquête online uitgezet. 540 mensen uit alle soorten afdelingen (zorg en niet-zorg) hebben de enquête ingevuld, wat een rijk inzicht geeft in de beleving. 

Leeft lean?

Allereerst zijn vragen gesteld over de algemene beleving van lean. Zie de grafieken waarin per vraag de percentages die (helemaal) eens of (helemaal) oneens zijn aangegeven.

Artikel: De menselijke maat bij procesverbetering

Zoals ik in een eerder blog beschreef werkt het Elisabeth aan twee centrale thema's: 'lean' en 'lief', of zoals we het steeds vaker noemen: 'lief en lenig' (zie ook interview 'lief en lenig' met Jacob Caron, orthopeed en voorzitter medische staf).

Onlangs hebben Rita Arts, zorggroepmanager en een van de trekkers van het thema 'menslievende zorg', en ik een artikel geschreven over 'Lief en lenig: de menselijke maat bij het verbeteren van processen'. We zijn er eigenlijk best een beetje trots op zijn omdat het een nieuw terrein verkent die krachtig voelt. Het is verschenen in een boek 'De menselijke maat' ter ere van de 'Bouwaward' van het NVTG. Hieronder volgen een aantal passages, klik hier voor het gehele artikel.

De grote inzet op het verbeteren van zorgprocessen en de opleving van de aandacht voor de menselijke maat in de zorg lijken wellicht op zichzelf staande thema’s. Wij denken echter dat ze uit dezelfde maatschappelijke ontwikkeling voortkomen. Bovendien denken we dat er veel voor te zeggen is om de krachten te bundelen door menslievende zorg als kernwaarde te hanteren bij het verbeteren van zorgprocessen. [...]

Boek: If Disney ran your hospital

Ben eindelijk begonnen in het boek "If Disney ran your hospital" van Fred Lee.Hoorde er vorig jaar regelmatig over en ben nieuwsgierig geworden of het iets kan toevoegen voor ons. Of zou mijn vooroordeel uitkomen dat de zorg te simplistisch benaderd wordt alsof we patienten meer moeten vermaken. Nou, het eerste hoofdstuk is me niet tegengevallen. De moeder, zus, vrouw en dochter van Fred Lee zijn verpleegkundigen en hij heeft zelf lang in een ziekenhuis gewerkt. Je merkt dat hij gewend is vanuit de zorg te denken. De belangrijkste verbinding met 'lean denken' zit vooralsnog in zijn reflectie op 'waarde', de kern van lean denken.

Fred reflecteert op welke waarde van belang is voor de loyaliteit van patienten en waar zorgverleners speciale aandacht aan moeten geven om dat te bereiken:

• Wees alert op de behoefte van mensen, voordat ze ernaar vragen (initiatief)
• Help elkaar (teamwerk)
• Erken de gevoelens van mensen (empathie)
• Respecteer de waardigheid en privcay van anderen (hoffelijkheid)
• Leg uit wat er gebeurt (communicatie)

Het rijtje voelt intuitief meteen goed. Maar biedt het nieuwe aangrijpingspunten als ik zie hoe we nu zorg verlenen?

Lean is "loving Care"?

Vorig jaar was Mark Graban spreker op ons juni symposium 'Lean denken in de zorg'. Deze week heeft Mark Graban op zijn veelgelezen weblog 'leanblog.org' een bericht geschreven waarin hij terugkomt op de presentatie die hij toen Jacob Caron heeft zien geven over 'Lief en lean: een stugge combinatie?'. Zie hieronder voor een kopie van zijn blog of klik hier voor de link naar zijn weblog, waar ook reacties te lezen zijn.

Lean is “Loving Care”?
by Mark Graban on January 25, 2010

As you read this, I’ll have just arrived in Stockholm, Sweden, where I have the honor of being the guest of UniLabs, a European medical diagnostics company, for the week. I’m not the most accomplished world traveler, but I’ve had the privilege of seeing hospitals in England and The Netherlands in addition to those in the U.S. and Canada. In Sweden, I’ll get to see some hospitals and speak about lean at a laboratory medicine conference on Thursday.

While the big picture “health systems” (including the payer system) are very different, one thing that always strikes me is that, at the level where patient care is actually provided (the “gemba”), things are very much the same regardless of the country you’re in. Nurses and other staff members struggle with the same types of waste and problems that are seen everywhere: silos, poor communication, lack of employee involvement, and batch thinking. But when I was in The Netherlands, there was one amazing positive difference… and I’m finally getting around to write about it.

Pictured below is Dr. Jacob Caron, an orthopedic surgeon at St. Elisabeth Hospital in Tilburg, The Netherlands. Jacob was giving a talk at a lean healthcare symposium organized by an amazing team at St. Elisabeth, including Marc Rouppe van der Voort author of two lean healthcare blogs, including an English blog (“Lean Thinking in Healthcare”) and one in Dutch. Dr. Caron, Marc, and Peter Kabel, a microbiologist, are three of the leading advocates for lean at St. Elisabeth.

I want you to take in that picture for a good minute. Really, just look at the picture for a while and think, if you will. I was so blown away by the way this wonderful thought was articulated at St. Elisabeth. They said that “loving care” was the best translation from Dutch or their sense of purpose about lean, although it wasn’t a perfect translation.

Here is Dr. Caron, a leading orthopod and the chairman of the medical staff, talking about lean and caring. Your reaction might be, “What? I thought lean was all about cold ruthless efficiency and standardizing work to turn people into robots.”

It’s so critically important to recognize that hospitals and the people there provide more than clinical care. The “value” that a nurse or a tech provides to a patient is more than just administering medications or taking vitals. Value is often taking a moment to talk and make a patient feel comfortable upon admission.

When you step back and look at why a nurse might be short with a patient, it might be that they are stressed out or they’re being run ragged because of bad systems, systemic overburden, and all of the waste in their system. The nurse might not have time to provide what the Dutch described as “loving care.” This is the furthest thing from cold, heartless clinical care.

Far from turning people into unthinking robots, lean should help and support the caregivers so they can truly “give care,” to provide clinical care in a caring way. There’s a similar principle behind programs like the UK’s “Releasing Time to Care” and the U.S. “Transforming Care at the Bedside” programs. With lean, instead of just jamming in new methods without thinking much, we have to start with a sense of purpose. If that sense of purpose says “providing loving care to the patients,” then we need to use lean to reach that purpose.

Anyway, from my time at St. Elisabeth and the couple of times I’ve met Jacob, Marc, and Peter, I’ve been very impressed. We need more people spreading a message like this even if the phrase “loving care” is a bit much for some people. Here’s is Marc’s summary of the Dutch symposium I participated in and he touches on “loving care” a bit there.

To Dr. Caron’s question: “Lean and loving”… is it a “mission impossible”?? What do you think? What are you seeing in practice?

Interview: 'Lief en lenig'

Onlangs heeft O&I een interview over 'lean en lief' gepubliceerd met Jacob Caron, orthopaedisch chirurg en voorzitter van de medische staf in het St. Elisabeth Ziekenhuis. In dat interview sprak Jacob Caron over 'lief en lenig'. Klik hier voor het hele interview. Hierna volgen enkele quotes met daarbij een reflectie vanuit de 14 principes van de Toyota Way:

"...is het juist kenmerkend voor Lean Thinking dat niet wordt gewerkt vanuit grote toekomstbeelden, maar dat het veranderingsproces aansluit bij de knelpunten in de huidige processen. Door dicht bij de bestaande processen te blijven, worden veranderingen klein gemaakt."

Principe 5: Ontwikkel een cultuur om problemen direct structureel op te lossen zodat processen
steeds betrouwbaarder worden

Problemen direct oplossen kan alleen door de mensen die zelf op de problemen stuiten. Dat betekent dat iedere medewerker het een normaal onderdeel van het dagelijks werk vindt om aan verbeteren te werken. Door lean denken klein te houden bij de knelpunten waar mensen tegenaan lopen blijft het binnen de invloedssfeer van teams.

"...wordt op deze manier een diepgaand leerproces in gang gezet dat leidt tot duurzame resultaatverbetering op lange termijn, omdat het veranderingsproces zich niet beperkt tot symptoombestrijding, maar zich richt op het wegnemen van de oorzaken achter de problemen."

Principe 14: Word een lerende organisatie door onverbiddelijke reflectie (hansei) en continu gestaag verbeteren (kaizen)

Onverbiddelijke reflectie is confronterend. Onze cultuur neigt ernaar dat je liever niet laat merken dat ergens een probleem is. Om diepgaand te leren moet je je dus kwetsbaar opstellen zodat je met elkaar bij dieperliggende oorzaken kan komen en fundamentelere veranderingsprocessen kunt inzetten.Vertrouwen is dan een basisvoorwaarde. Het creëren van vertrouwen vergt veel van de vaardigheden van leidinggevenden.

"...van belang om de Lean Thinking-filosofie te verankeren in een langetermijn-visie op goede zorg. Die visie bevat de kernwaarden van het ziekenhuis en geeft richting aan het proces van continu verbeteren dat met Lean Thinking in gang wordt gezet. Het St. Elisabeth Ziekenhuis kiest daarbij voor de kernwaarde: “aandacht voor patiënten”.

Principe 1: Baseer beslissingen op een lange termijn filosofie die leidt tot meer waarde, zelfs als het ten koste gaat van korte termijn (financiële) doelstellingen.

De lange termijn filosofie of visie zal zo goed verankerd moeten zijn in waar het huis voor staat en waar de omgeving behoefte aan heeft dat het ook in moeilijkere tijden richting blijft geven. Het zal zelfs in goede tijden moeten bijdragen dat buffers opgebouwd kunnen worden zodat moeilijke tijden doorstaan kunnen worden.

Het lijkt wellicht tegenstrijdig dat in de eerdere quote gesteld wordt dat niet vanuit een groot toekomstbeeld gewerkt wordt, terwijl hier gesteld wordt dat een lange termijn filosofie van belang is. Het verschil zit 'm wat mij betreft in dat een toekomstbeeld niet waarde gedreven, maar maakbaar gedreven is. Een lange termijn filosofie geeft daarentegen een richting waarmee nu beslissingen genomen kunnen worden. Het bouwt dus op de ervaringen en observaties van nu. Een toekomstbeeld trekt de aandacht weg van het hier en nu naar iets wat er niet is en neemt daardoor initiatief op basis van ervaringen en intuïtie weg.

"Bij het in kaart brengen van de klantwaarde is verwachtingsmanagement van groot belang. De normen en verwachtingen van klanten verschuiven voortdurend. Als op dit moment de wachttijd een maand is en je vraagt aan cliënten wat een acceptabele wachttijd is, dan zullen zij wellicht antwoorden dat twee weken acceptabel is. Op het moment dat deze nieuwe norm met behulp van Lean Healthcare wordt gehaald, verschuift het verwachtingspatroon en zal de patiënt wellicht een nieuwe wachttijd van enkele dagen verlangen. Goed verwachtingsmanagement is essentieel. Deze beleving past echter goed in de Lean Thinking-filosofie waar continu verbeteren de sleutel tot succes is!"

Principe 12: Ga naar de bron om de situatie diepgaand te begrijpen (genchi genbutsu)

Continu in dialoog zijn met patienten ('naar de bron gaan') om hun (veranderende) verwachtingen te begrijpen is nodig om de lange termijn filosofie te vertalen naar dagelijkse verbeteringen om de gewenste waarde steeds beter te kunnen bieden.

"Om haar ambities te realiseren, probeert het St. Elisabeth Ziekenhuis projectmatig veranderen te vervangen door een proces van continu verbeteren."

Principe 14: Word een lerende organisatie door onverbiddelijke reflectie (hansei) en continu gestaag verbeteren (kaizen)

Continu, gestaag, verbeteren betekent zoveel mogelijk tijdens de uitvoer van het werk. We moeten zuinig zijn op projectmatig verbeteren, want dat trekt mensen weg van de werkvloer en uit hun team. Daarmee loop je risico op communicatievraagstukken, weerstand tegen verandering, borgingsvraagstukken etc. en zijn veranderingen minder gebaseerd op wat er speelt op de werkvloer.

"Bestuurders en management moeten in verbinding blijven met het primaire proces en de visie daardoor laten voeden (Gemba, ofwel naar de werkvloer gaan en zien wat er gebeurt)."

Principe 12: Ga naar de bron om de situatie diepgaand te begrijpen (genchi genbutsu)

Een tweede vorm van 'naar de bron gaan' is dat beslissingen genomen worden op basis van observaties en ervaringen op de werkvloer. Dit is extra moeilijk in de zorg, omdat veel handelingen letterlijk achter gesloten deuren moeten gebeuren en omdat de processtappen niet fysiek achter elkaar gebeuren. Dat maakt het ook des te belangrijker om er veel moeite voor te doen. Bijvoorbeeld door als team wekelijks de afgelopen en komende week door te nemen, zowel op basis van metingen als beleving en dat het management daarbij aanwezig is.

"Samenvattend schept Lean Thinking ruimte voor menslievende zorg als het veranderingsproces wordt verankerd in een langetermijn-visie op goede zorg. Menslievendheid vormt daarbij onderdeel van de klantwaarde die met behulp van Lean Healthcare wordt geoptimaliseerd."

"Het gaat erom dat je weet wie jouw patiënt is, wat hij wil en wat hij verwacht. Probeer vervolgens, iedere keer opnieuw, perfect aan die verwachting te voldoen…"

Principe 1: Baseer beslissingen op een lange termijn filosofie die leidt tot meer waarde, zelfs als het ten koste gaat van korte termijn (financiële) doelstellingen.

Principe 14: Word een lerende organisatie door onverbiddelijke reflectie (hansei) en continu gestaag verbeteren (kaizen)

 Door het eerste en het laatste principe aan elkaar te verbinden wordt de cirkel rond: onverbiddelijke reflectie op de wijze waarop nu waarde gecreëerd wordt, in relatie tot veranderende verwachtingen en waarden van patienten voedt continu gestaag verbeteren om steeds beter waarde te bieden.

Lean en lief

In de zorg leven nu zowel de thema's 'lean denken' als 'menslievende zorg'. We zijn het erover eens dat ze samenhangen, maar we hebben nog niet veel inzicht hoe. Daarom enkele gedachten hierover vanuit lean denken geredeneerd, aan de hand van: waarde, respect, tijdsdruk en systeemdenken.

Waarde
Conceptueel komen lean en lief bij elkaar bij het begrip waarde. Lean denken betekent dat elke activiteit en proces wordt bekeken vanuit de vraag: welke waarde voegt het toe? Menslievende zorg is een kernwaarde van ons bestaan als ziekenhuis en dus een logische vraag om te stellen bij het verbeteren van processen: is dit proces menslievend? Zo niet, waarom niet?

Als een versnelling van een proces of een standaardisatie of een andere verandering ten koste gaat van menslievende zorg is het in principe geen verbetering (of het moet een bewuste afweging zijn).

Respect
Een van de twee kernwaarden die Toyota hanteert is: respect (naast Kaizen). Respect voor klanten, medewerkers, ketenpartners en maatschappij. Dit vertaalt zich onder andere in het ervoor zorg dragen dat iedereen goed is toegerust voor zijn taken, dat iedereen uitgedaagd wordt het beste uit zichzelf te halen en uitgedaagd wordt om elke dag je eigen werk nét iets beter te doen dan gisteren. Respect is daarmee een kernwaarde vanuit lean denken die goed kan aansluiten bij menslievende zorg.

Tijdsdruk en systeemdenken
Waarom wordt zorg (soms / vaak?) minder menslievend gegeven dan we zouden willen? In het UMC Utrecht is daar een onderzoek naar verricht die is gepubliceerd in Tijdschrift voor Verpleegkundigen, april 2009, 4. Een quote van p.45:

"Verpleegkundigen ervaren belemmerende factoren bij het praktiseren van hun
basishouding en beriedheid tot presentie. Tijdsdruk staat bovenaan. De geinterviewden geven aan dat het geen excuus mag zijn, maar door de hoeveelheid taken en de hectiek van de situatie, de basiszorg prioriteit krijgt boven de relatie met de patient."

Lean denken is gericht op het verminderen van activiteiten die geen waarde toevoegen, waarmee de werkdruk verminderd kan worden. Ook is een kernprincipe: hijunka, oftewel het gelijkmatiger verdelen van de werklast over de dag en over de week. Zorgverleners spreken nu vaak van hollen en stilstaan. Het is voorstelbaar dat het met name moeilijk is menslievende zorg te verlenen tijdens de piekdruktes. Door de processen zo te organiseren dat de werkdruk beter verdeeld wordt zijn er minder verstoringen zodat er meer aandacht voor patienten kan zijn.

Het thema menslievende zorg spreekt direct de intrinsieke motivatie van individuele zorgverleners aan. Lean denken kan daar als focus aan toevoegen: Hoe komt het dat het systeem ertoe leidt dat patienten onvoldoende menslievende zorg ontvangen?