Artikel: Verschil maken met lief en lean

In de laatste uitgave van ZM Magazine staat een interview met Bart Berden en Jacob Caron met als titel: 'Verschil maken met lief en lean'.

Bart Berden is bestuurder van het St. Elisabeth Ziekenhuis en heeft mij zes jaar geleden aangenomen met de opdracht om 'processen verbeteren een normaal onderdeel van ieders dagelijks werk te maken' (dat was dus nog voordat lean ter sprake kwam in ons ziekenhuis).

Jacob Caron is orthopaedisch chirurg in het Elisabeth. Hij was eerst vice-voorzitter en vervolgens voorzitter van de medische staf in de eerste vier jaren dat we begonnen te experimenteren met de lean principes. En sindsdien heeft hij een prominente rol gehad om het lean gedachtegoed te vertalen en ontwikkelen naar ons ziekenhuis.

Klik hier voor het artikel. Het artikel begint meteen met een quote over het lange termijn perspectief waarop ze naar lief en lean kijken:

“Lief en Lean willen zijn, betekent een nooit eindigend proces. Al doende blijven wij leren.”

en verderop:

“Lief en Lean zijn is pas waardevol als we dat consistent doen,” zegt Berden.
Het is een lange termijnfilosofie van continu verbeteren. Caron: “Het moet de grondhouding zijn van ieders dagelijks werk, elke dag opnieuw.”

Uitkomst enquête lief en lean

Vorig jaar is in ons ziekenhuis een enquête uitgezet over lean (en lief overigens, maar hier behandel ik de uitkomsten van lean). Hoeveel mensen zijn te spreken over lean? Merken ze al voordelen? Staan ze er achter? Om deze vragen te beantwoorden hebben studenten van de Universiteit Tilburg vorig jaar een ziekenhuisbrede enquête online uitgezet. 540 mensen uit alle soorten afdelingen (zorg en niet-zorg) hebben de enquête ingevuld, wat een rijk inzicht geeft in de beleving. 

Leeft lean?

Allereerst zijn vragen gesteld over de algemene beleving van lean. Zie de grafieken waarin per vraag de percentages die (helemaal) eens of (helemaal) oneens zijn aangegeven.

Impressie: workshop SEH flow op congres patiëntenlogistiek

Vorige week vond het 14e jaarcongres Patiëntenlogistiek plaats. Harm van de Pas, SEH arts en medisch manager van de SEH in het St. Elisabeth Ziekenhuis, verzorgde daar een workshop over 'Flow (continu) verbeteren op de SEH', waar ik een impressie van wil geven.

Stan Janssen en ik hebben daar overigens ook een sessie verzorgd, waarover ik in een volgende blog meer zal schrijven. En klik eventueel hier voor een verslag van diverse andere onderdelen van de dag door een andere deelnemer.

Harm begon met een introductie van lean denken in relatie tot de flow op de SEH. Hij gaf daarbij mooi inzicht wat voor voorspelbare patronen wachttijden hebben op een SEH en wat de oorzaken daarvan zijn. Klik hier voor de sheets van zijn verhaal, inclusief een 'value stream map' van de flow op de SEH met metingen van alle contactmomenten en wachtmomenten.

Impressie van een dag lean in het Elisabeth

Onlangs hebben we het genoegen gehad dat Joyce Gielen, werkzaam in het St. Jans Gasthuis in Weert, een dag met diverse lean activiteiten heeft meegelopen. Ze heeft de volgende impressie van die dag geschreven (waar ik best een beetje trots op ben):

Impressie van een dag lean in het St. Elisabeth Ziekenhuis

Door Joyce Gielen

Voor mijn afstudeerscriptie doe ik een onderzoek op de afdeling cardiologie van het St. Jans Gasthuis in Weert. Het doel is om door middel van het Lean gedachtegoed de processen te verbeteren en zo meer tijd vrij te maken voor directe patiëntenzorg. Na het lezen van de belangrijkste literatuur over Lean Thinking en de toepassingen in de gezondheidszorg dacht ik wel een idee te hebben wat de grondbeginselen van Lean zijn.

Toch wilde ik graag met mijn eigen ogen zien hoe deze toepassingen in de gezondheidszorg eruit zien. Het St. Elisabeth Ziekenhuis heeft mij deze mogelijkheid gegeven en ik kan zeggen dat als je dan daadwerkelijk in een omgeving staat waar met Lean gewerkt wordt, je je toch wel bewust wordt van een aantal zaken.

Wat kan een ziekenhuis leren van een kartonfabriek?

Wat kan een ziekenhuis leren van een kartonfabriek? Veel, zo is de afgelopen weken gebleken. Vanuit de bril van de lean principes blijken zorgverleners verassend makkelijk in staat voorbeelden te vertalen naar hun eigen zorgomgeving (maar niet alles overigens). De eerste toepassingen staan al klaar!

Dit jaar zijn we in het Elisabeth begonnen met een 'Verbeterversnelling Acute Klinische Flow'. Ambitie is om met de lean principes de vertragingen voor patiënten die via de SEH op een klinisch bed terechtkomen te reduceren en tegelijkertijd op de SEH en de verpleegafdelingen een verbeterstructuur met dag en weekritme te introduceren (hierover in een latere blog meer). Onderdeel van deze aanpak is om vanuit leerdoelen naar andere sectoren te gaan ('Kaikaku' in goed Japans). Een leerdoel is:

Hoe kunnen we 'prestatie visualisatie' gebruiken om verbeteren onderdeel van het dagelijks werk maken?

Voor dit leerdoel zijn we naar SCA Packaging in Tilburg gegaan. In drie groepen zijn verpleegkundigen, artsen, teamleiders, hoofden, managers, raad van bestuur en lean coaches de wereld van golfkarton en 'octabins' ingestapt. Op de foto staat een van de groepen er helemaal klaar voor om de werkvloer op te gaan.

Om 6:30u zaten we al aan de koffie en om 7:00u maakten we hun dagelijkse dagstart mee, bij de prestatieborden die elk team heeft, zowel op de werkvloer als bij de verkoopafdeling, de planning etc. Zie foto voor zo'n prestatiebord ('performancebord') op de werkvloer.

Brabants Dagblad: Ziekenhuis opereert zoals Toyota produceert

In het Brabants Dagblad van 15 oktober staat in de bijlage 'de Ondernemer' een artikel over hoe we in het Elisabeth de principes van Toyota toepassen. Hieronder volgt het complete artikel en een 'actiefoto' uit het artikel bij het verbeterbord van de verpleegafdeling van Neurochirurgie, of klik hier voor een scan van het originele artikel. Leuk om te lezen hoe een journalist, die vanuit de patiënt c.q. krantlezer denkt, verwoordt hoe we bezig zijn.

Ziekenhuis opereert zoals Toyota produceert 

De autofabriek Toyota is het grote voorbeeld van het Tilburgse St. Elisabeth Ziekenhuis. De wachttijden duikelen omlaag en een buisje bloed is geen drie dagen, maar nog maar drie uur onderweg. 

Ziekenhuizen staan -in ieder geval bij de buitenwacht- nu niet echt bekend om hun bedrijfsmatige aanpak. Efficiency, kostenbeheersing of een uitgekiend productieproces lijken voorbehouden aan andere sectoren. Het St. Elisabeth Ziekenhuis in Tilburg logenstraft dit vooroordeel.

Experiment: 'pull' zorg verlenen op een verpleegafdeling

Een van de belangrijkste procesinnovaties die we kunnen leren van Toyota is hun ontwikkeling van 'pull' systemen. De kern van 'pull' in een ziekenhuis is dat je in staat bent direct te reageren op de vraag zoals die zich aandient (= 'reactief vermogen'). De vraag trekt dan het aanbod = 'pull', in plaats van dat de vraag van een patient zich moet schikken in de wijze waarop wij het aanbod georganiseerd hebben (= 'push'). Klik hier voor een uitgebreide beschrijving van 'pull' in de zorg.

De verpleegafdeling Orthopedie in het Elisabeth (D2) werkt al langere tijd aan de toepassing van de lean principes (klik hier voor een eerdere blog erover) en heeft het 'pull' principe vertaalt in een uitdagende vraag: hoe kun je de zorg voor patienten verlenen in het ritme van een patient? Onlangs hebben ze een bijzonder experiment uitgevoerd om hier achter te komen.

Ireen van der Voort, Verpleegkundig Zorgcoordinator Orthopedie licht het experiment en de geleerde lesssen toe in een column in het blad van de 'Vereniging voor Orthopedisch Verpleegkundigen':

Verpleegkundigen: wat betekent lean voor jou?

Ter voorbereiding op een training heeft een verpleegafdeling van Heelkunde (B2) van het Elisabeth alle verpleegkundigen per e-mail de volgende vraag gesteld:

Wat betekent lean voor jou?

Dit biedt een mooie gelegenheid om te bekijken hoe lean denken bij verpleegkundigen leeft. Om hun antwoorden te interpreteren is het goed om te weten dat ze een jaar eerder een introductie op lean denken hebben gehad en dat ze met name met '5S werkplekinrichting' enthousiast aan de slag zijn gegaan. Ook hebben ze de lean principes indrukwekkend toegepast in het ontwikkelen van zorgpaden, maar dat is niet expliciet zo uitgelegd aan de verpleegkundigen (en zie je ook niet terugkomen in hun antwoorden).

Hun antwoorden:

Terugblik minisymposium Lean denken en doen in de zorg + presentaties

Wat een mooie middag! Ik heb genoten van de verhalen, zowel op het podium als van de deelnemers en de energie in de zaal werkte aanstekelijk. Het eerste symposium in 2008 stond nog in het teken van 'zou lean denken iets voor de zorg zijn?'. Het symposium van juni dit jaar ademde een sfeer van 'hoe kunnen we lean denken vertalen en toepassen in de zorg?' Het accent lag nog meer op het denken dan het doen.

Op dit symposium stonden de praktijkverhalen uit het boek 'Lean denken en doen in de zorg' als een huis. Lean denken werkt al op diverse plekken in de zorg en de toepassing groeit snel. Weliswaar zijn de resultaten bij de meesten nog lokaal en benadrukken ze dat ze pas net begonnen zijn, het zijn concrete resultaten en belangrijker: ze hebben duidelijke visies op de uitdagingen die voor ze liggen en hoe ze dat gaan aanpakken.

Ook waren er kritische kanttekeningen, zoals van Teun Hardjono die waarschuwde dat we als zorg weliswaar kunnen leren van het bedrijfsleven, maar moeten oppassen niet de ziektes waar het bedrijfsleven meer kampt mee te introduceren. Ga door met lean denken en doen, maar met een kritische blik.

De presentaties zijn gegeven door de auteurs van het boek waarin de verhalen verder uitgeschreven staan. Hieronder volgt het programma met links naar de presentaties. Ik nodig alle deelnemers aan het symposium uit hieronder via 'reacties' aan te geven wat is blijven hangen, wat houdt je bezig en eventueel te delen op welke wijze je al iets hebt toegepast of het van plan bent.

In de opening lieten we een film zien met vier fragmenten van de reflectie die minister Klink vorige week gaf toen hij het eerste exemplaar van het boek 'Lean denken en doen in de zorg: acht verhalen uit de praktijk' ontving (zie ook voorgaande blog):


Programma met links naar de presentaties
Klik hier voor de deelnemerslijst
 

Minisymposium Lean denken en doen in de zorg

7 december 2009, St. Elisabeth Ziekenhuis

13:00 Opening door uw (mid)dagvoorzitter
Marcel Visser, raad van bestuur, St. Elisabeth Ziekenhuis
Zien we een ontwikkeling naar lean denken en doen in de zorg?
Jos Benders, hoogleraar organisatieconcepten, Universiteit van Tilburg en Marc Rouppe van der Voort, manager innovatie, St. Elisabeth Ziekenhuis

13:15 Wat is lean denken?
Dirk van Goubergen, coördinator lean management opleiding Universiteit Gent. Directeur Van Goubergen P&M, Productivity Improvement

13:30 Lean als verbeterstrategie op de polikliniek Dermatologie

Jo Lambert, dermatoloog, diensthoofd Dermatologie, UZ Gent

13.40 Betere kwaliteit en lagere kosten door lean denken in het Laboratorium voor Medische Microbiologie en Immunologie
Peter Kabel, arts-microbioloog, St. Elisabeth Ziekenhuis

13:50 Betere en efficiëntere zorg in het UMCG met Lean Six Sigma
Albert Trip, master black belt, UMC Groningen

14:00 Lean in de Maastro Clinic: gestaag richting ‘true North’
Maria Jacobs, raad van bestuur, Maastro Clinic

14:15 Vier parallelsessies (ronde 1): zie verderop

15:00 Pauze

15:30 Lean denken als duurzame ontwikkeling: lenig werken in het St. Elisabeth Ziekenhuis
Jacob Caron, orthopedisch chirurg, voorzitter medische staf, St. Elisabeth Ziekenhuis

15:40 Lean management in het NKI-AVL: processen afslanken om harder te kunnen groeien
Hans Schoo, clustermanager, Nederlands Kanker Instituut – Antoni van Leeuwenhoek Ziekenhuis

15:50 Met lean ‘sneller, beter en leuker’ werken in het Instituut Verbeeten
Thed Naber, manager bedrijfsvoering, Instituut Verbeeten

16:00 Vier parallelsessies (ronde 2): zie verderop 

16:50 Lean denken: wat heb je er aan en heb je er altijd wat aan?
Teun Hardjono, hoogleraar kwaliteitsmanagement en certificatie, Erasmus Universiteit Rotterdam

17:10 Jaag een lastig bereikbare droom na

Lex van den Elsen, manager Toyota Trainingscentrum en manager dealer development, Louwman & Parqui

17:25 Afsluiting
Marcel Visser, Raad van Bestuur, St. Elisabeth Ziekenhuis

17:30 Borrel


Parallelsessies (ronde 1)
14:15 – 15:00 A Hoe kun je lean denken toepassen als verbeterstrategie op een polikliniek?
Dirk van Goubergen, coördinator lean management opleiding Universiteit Gent. Directeur Van Goubergen P&M, Productivity Improvement en Jo Lambert, dermatoloog, diensthoofd Dermatologie, UZ Gent

14:15 – 15:00 B Op weg naar een continue verbetercultuur met lean als kompas
Jeanet Wijma, black belt en Albert Trip, master black belt, UMC Groningen

14:15 – 15:00 C Workshop: de kracht van visualisatie om werkprocessen te verbeteren (geen sheets gebruikt)
Ronald Aalbersberg, KAM coördinator en Peter Kabel, arts-microbioloog, Laboratorium Medische Microbiologie en Immunologie, St. Elisabeth Ziekenhuis

14:15 – 15:00 D Hoog risico projecten & kaizen: een goede combinatie? (geen sheets gebruikt)
Huub Backes, manager innovatie, Maastro Clinic

Parallelsessies (ronde 2)
16:00 – 16:45 A Lean denken, verandermanagement en leiderschap: wat werkt goed en waar lopen we tegenaan in de praktijk? 
Marc Rouppe van der Voort, manager innovatie, St. Elisabeth Ziekenhuis 
Klik hier voor de casus die gebruikt is tijdens de lezing: Hoe adaptatie leidt tot onwerkbare complexiteit op een polikliniek   

16:00 – 16:45 B ‘Daily kaizen’: de Verbeeten weg naar een zelflerende organisatie (geen sheets beschikbaar)
Steven Leenheer, projectleider procesinnovatie en Ruud van Rijen, hoofd Bestralingsuitvoering, Instituut Verbeeten

16:00 – 16:45 C Workshop: hoe maak je een stroomanalyse met lean? Gebaseerd op de ervaringen met de makigami variant van ‘value stream mapping’ op de OK van het UMC St. Radboud
Dorine Pluimers, fysiotherapeut en biomedisch wetenschapper, UMC St. Radboud

16:00 – 16:45 D Oncologie en lean: een contradictie?
Hans Schoo, clustermanager en Wineke van Lent, promovenda / projectmedewerker NKI-AVL

Minisymposium 'lean denken en doen in de zorg'

Wegens veel belangstelling (250 aanmeldingen in drie weken!) is de inschrijving gesloten, meer passen gewoon niet in de zaal. Laat het via 'reactie' onder dit bericht als je wil laten weten op welke onderwerpen meer symposia, workshops of netwerken georganiseerd kunnen worden rondom 'lean denken in de zorg' .

Inmiddels is het programma bekend!

Steeds meer ziekenhuizen doen praktijkervaring op met de principes van lean denken. Het afgelopen half jaar hebben een aantal ziekenhuizen hun ervaringen opgeschreven in een reisverslag: Maastro Clinic, Verbeeten Instituut, Universitair Ziekenhuis Gent, UMC Groningen, Antonie van Leeuwenhoek Ziekenhuis, de OK van UMC St. Radboud, St. Elisabeth Ziekenhuis en Laboratorium Medische Microbiologie en Immunologie.

Deze verhalen zijn gebundeld in het boek Lean denken en doen in de zorg, acht verhalen uit de praktijk onder redactie van Jos Benders (hoogleraar UvT), Bart Berden (RvB St. Elisabeth Ziekenhuis) en ikzelf. Ter gelegenheid van het verschijnen van het boek organiseren Uitgeverij Lemma, het St. Elisabeth Ziekenhuis en Universiteit van Tilburg, een minisymposium op maandagmiddag 7 december van 13:00u tot 17.30u in het St. Elisabeth Ziekenhuis.

Tijdens dit minisymposium vertellen de auteurs over zowel praktische toepassingen van lean instrumenten als complete reisverhalen met een lange termijn focus, op zowel afdelingen als gehele ziekenhuizen. De verhalen worden voorafgegaan met een introductie op lean denken en na de verhalen is er de gelegenheid om met twee ervan de diepte in te gaan in parallelsessies.

Ook zullen Teun Hardjono, hoogleraar kwaliteit en Lex van den Elsen, manager van het Toyota trainingscentrum reflecteren op de praktijkverhalen vanuit hun visie op lean denken. Tijdens de ontvangst, de pauze en de borrel is er de gelegenheid in gesprek gaan met de auteurs van de praktijkverhalen en de reflecties om persoonlijke interesses verder te bespreken. Elke deelnemer ontvangt tevens een exemplaar van het boek Lean denken en doen in de zorg.

Meer informatie is te vinden door hier te klikken

Iedereen is welkom!

Marc

Terugblik Symposium lean denken in de zorg

11 juni vond het symposium 'lean denken in de zorg' plaats in het St. Elisabeth Ziekenhuis. 230 deelnemers uit 20 ziekenhuizen en diverse kennisinstellingen, een bomvolle aula.

Naast leidinggevenden en staffunctionarissen opvallend veel zorgverleners (bijna de helft) en opvallend veel energie. Was er bij het eerste symposium vorig jaar nog een sfeer van 'zou lean denken iets voor ons kunnen zijn?' was het dit jaar 'hoe kunnen we ermee aan de slag?'. Ook werd veel uitgewisseld over ervaringen met lean principes en instrumenten. De toepassing neemt snel toe in de diverse ziekenhuizen.

In het boek 'The Toyota Way' beschrijft Jeffrey Liker 14 principes die Toyota over de jaren ontwikkeld heeft. Hij verdeeld die in vier pijlers (vrij vertaald):

• Lange termijn filosofie die leidt tot meer waarde
• Processen verbeteren: meer flow en minder verspilling
• Mensen excelleren: respecteren en uitdagen
• Problemen oplossen: continu, gestaag, verbeteren

Ik heb het programma van vorig jaar erbij gepakt en dan is te zien hoe de focus voor de toepassing van de principes in de zorg vorig jaar nog vooral lag bij de 2e pijler: het verbeteren van processen. Dit jaar zie je een ander beeld: veel aandacht voor continu verbeteren en ook de menskant is goed vertegenwoordigd. Ook waarde staat op het programma in de vorm van het verband tussen lean denken en 'menslievende zorg'. Het lijkt er dus op dat de principes van Toyota niet alleen meer toepassing vinden in de zorg, maar dat de toepassing ook evolueert en rijker wordt. Een ontwikkeling die vertrouwen geeft dat lean denken kan bijdragen aan een duurzame ontwikkeling van de zorg.